Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı (2026-2030): Planda ne var, kim yürütecek?

Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı (2026-2030), 13 Haziran 2026'da Türkiye Yapay Zeka Zirvesi'nde kamuoyuyla paylaşılmıştı. 17 Ağustos 2026 tarihli ve 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'yle bağlayıcı hale geldi; genelge ertesi gün 33344 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandı. Plan önümüzdeki beş yılın yol haritasını çiziyor.

Planı hazırlayan T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı süreci kamu kurumlarıyla sınırlı tutmadı: özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları da paydaş oldu. Planın sunuşuna göre 500'e yakın sektör profesyoneliyle çalıştaylar yapıldı, Vatandaş Görüşü Anketi ile 2 bin 200'ü aşkın öneri toplandı.

Neden Yeni Bir Plan?

Türkiye'nin yapay zeka alanında bir stratejisi zaten vardı. 20 Ağustos 2021 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2021/18 sayılı Genelge ile yürürlüğe giren Ulusal Yapay Zeka Stratejisi (2021-2025) beş yıl boyunca uygulandı ve bir 2024-2025 Eylem Planı'yla takip edildi. Yeni plan bu dönemi kopuş değil, süreklilik olarak konumlandırıyor: iki belgeyle yapay zeka alanında güçlü bir kurumsal birikim oluştuğunu, kendisinin de bu birikimi toplumun geneline yayacağını ve derinleştireceğini söylüyor.

Plan sıfırdan yazılmadı. Bakan Mehmet Fatih Kacır'ın sunuşuna göre hazırlıkta 2021-2025 Stratejisi ve 2024-2025 Eylem Planı'nın yanı sıra TBMM Yapay Zeka Araştırma Komisyonu raporu ile Cumhurbaşkanlığı Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulu'nun Ulusal Yapay Zeka Politika Belgesi'nden de yararlanıldı.

Ulusal Yapay Zeka Stratejisi altı stratejik öncelik altında 24 amaç ve 119 tedbirle yayımlanmıştı; 2024-2025 Eylem Planı ise bu belgenin ilk eylem listesi değil, 12. Kalkınma Planı doğrultusunda yapılan bir güncellemeydi. Yeni planda eylemler stratejiyle aynı belgede duruyor: on altı eylem, plan yürürlüğe girdiği anda tanımlı.

Vizyon: Bölgesel Bir Merkez

Planın vizyonu, Türkiye'yi yapay zeka alanında güvenilir ürün ve hizmet üreten, stratejik sektörlerde çözümlerini ölçeklendirebilen, bölgesinde yatırım ve yetenek çeken bir merkez haline getirmek. Bunun arkasında iki fikir var. Birincisi sanayi: otomotiv, beyaz eşya, savunma, tekstil ve gıda gibi güçlü üretim yetkinliklerinin bulunduğu alanlarda yapay zekanın yalnızca verimlilik değil, yeni ürün kategorileri ve ihracat kanalları da yaratabileceği öngörülüyor. İkincisi kamu hizmetleri: e-Devlet altyapısının yapay zeka destekli bir platforma evrilmesi hedefleniyor, kamunun aynı zamanda yerli çözümlerin ilk müşterisi olması bekleniyor.

Vizyonun altındaki ilke planda "dijital egemenlik" olarak adlandırılıyor: Türkiye uluslararası iş birliğine ve küresel sermayeye açık kalırken, kritik kamu hizmetleri ve stratejik sektörler için güvenli, dayanıklı ve denetlenebilir ulusal hesaplama kapasitesi de geliştirmeyi hedefliyor. Bunu somutlaştıran araç "Hesaplama Portföyü"; kamu rezerv kapasitesi, yerli veri merkezleri, uluslararası bulut iş birlikleri ve bölgesel kapasite ortaklıklarını tek çatı altında topluyor. Plana göre Türkiye, Dijital Avrupa Programı ve EuroHPC Ortak Girişimi'ne katılımcı ülke olarak yer alıyor ve bu programlar kapsamındaki yüksek başarımlı hesaplama altyapılarına erişim sağlıyor.

Planın Mimarisi: Beş Katman

Plan, yapay zeka ekosistemini birbirini besleyen beş katman üzerine kuruyor: enerji, hesaplama donanımı, altyapı, modeller ve veri, uygulamalar. Katmanların her biri bir öncekinin üzerine inşa ediliyor; enerjide veya donanımda oluşacak bir darboğaz üstteki bütün katmanları kısıtlıyor. Katmanların tamamını üç yatay bileşen besliyor: yetenek; finansman; düzenleme ve güven. On altı eylem bu yapıya göre tasarlandı, her eylem hem bir eksene hem de bir veya birden fazla katmana karşılık geliyor.

Uygulamada plan dört ilkeye dayanıyor.

Hız ve netlik. Az sayıda yüksek etkili öncelik, kısa vadeli teslimatlar, ölçülebilir hedefler.

Pazar odaklılık. Kamu ve özel sektörde yapılan pilot uygulamalarla sahada değer doğrulaması, başarılı çözümlerde hızlı ölçekleme. Bakanlık bunu "tara-pilotla-ölçekle" döngüsü olarak adlandırıyor.

Güven ve sorumluluk. Orantılı risk yaklaşımı; şeffaflık ve bağımsız değerlendirmeyle desteklenen güvenlik.

Aşamalı uygulama. Planın kendi takvimi iki pencereye ayrılıyor: 2026-2027'de temel yönetişim yapılarının kurulması, veri alanlarının pilotlanması ve kamuda ilk uygulamaların başlatılması; 2028-2030'da pilotların ölçeklenmesi, sektörel temel modellerin ticarileştirilmesi ve yatırım hedeflerinin gerçekleştirilmesi.

Dört Eksen, On Altı Eylem

Plan dört eksen üzerine kurulu: "Fark Et", "İstifade Et", "Üret", "Yönet". Her eksende dört eylem var.

Fark Et toplumsal ve kurumsal hazırlığı hedefliyor. Dört eyleminin üçü eğitim ve veriyle ilgili: Ulusal Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Güvenli Kullanım Programı, 10 bin ileri düzey uzmanın yetişeceği araştırma yetkinliği programı, veri temelli yapay zeka atılımı. Dördüncüsü, vatandaşın haklarını koruyan ve yatırımcıya öngörülebilirlik sağlayan bir düzenleyici ortam.

İstifade Et altyapının kurulup fiilen kullanılmaya başlanmasını kapsıyor: rekabetçi ve düşük karbonlu ulusal hesaplama omurgası, "Herkes için GPU" programı, kamu yapay zeka dönüşümüne öncülük ve kamu alımları yoluyla pazarın şekillendirilmesi, sektörel programlar ve KOBİ kuponları. Bu son eylem, fikirden ürüne uzanan tek bir destek hattı kurmayı amaçlıyor.

Üret üretim yetkinliğine odaklanıyor: Yapay Zeka Büyüme Bölgeleri ve Bölgesel Mükemmeliyet Merkezleri, temel araştırmadan girişimciliğe uzanan finansman merdiveni, sektörel modellerle kurulacak güvenli ihracat hattı, fiziksel yapay zeka ve robotikte yerli üretim kapasitesi.

Yönet küresel konumlanmayla ilgili: yapay zeka ve veri merkezi yatırımlarında hukuki öngörülebilirlik ile rekabetçi teşvikler, yapay zeka diplomasisi, bölgesel ortaklıklar yoluyla ortak altyapı ve model geliştirme, güvenlik değerlendirme kapasitesi ve düzenleyici deney alanları. Türk Devletleri Teşkilatı üyeleriyle ortak bir Türk dilleri modeli de bu eksende yer alıyor.

2030'a Kadar Hedefler

Plan her eylem için somut, tarihli hedefler koyuyor. Öne çıkanlar şöyle:

• 5 milyon vatandaşa yapay zeka okuryazarlığı eğitimi, iki yılda, 81 ilde (ilk 12 ayda 1,5 milyon)
• 10 bin ileri düzey yapay zeka uzmanının yetiştirilmesi
• 100 bin yapay zeka uygulama profesyonelinin sektöre kazandırılması
• Ulusal Veri Kütüphanesi üzerinden 2 binden fazla kamu veri setinin makine okunabilir formatta kullanıma açılması
• Yapay zeka ve veri merkezi kurulu gücünün 2030 yılına kadar en az 1 GW'a çıkarılması, yıllık en az 10 TWh düşük karbonlu elektrik alım anlaşması hacmine ulaşılması
• "Herkes için GPU" programıyla yıllık GPU-saat tahsisinin 2028 sonuna kadar en az 20 milyona çıkarılması (ilk fazda yılda en az 2 milyon)
• Yapay zeka altyapıları için en az 10 milyar dolar özel sektör ağırlıklı yatırımın mobilize edilmesi
• Toplam kamu yatırım programları bütçesinden yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılması
• Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu (en az 10 milyar TL) ve Yapay Zeka Büyüme Fonu (15 milyar TL) ile iki basamaklı bir finansman merdiveni kurulması, en az 20 girişime ölçeklenme desteği sağlanması
• En az beş öncelikli sektörde düzenleyici deney alanının hayata geçirilmesi
• Plan dönemi boyunca kamu ve özel sektör kaynaklarıyla 1 trilyon TL'yi aşan ekonomik değer yaratılması

Bu hedefler aynı ağırlıkta değil. Kamu yatırım programları bütçesinden ayrılan yüzde 2 pay bütçe kararı niteliğinde ve doğrudan izlenebilir. 1 trilyon TL ekonomik değer ise hesaplama yöntemi belirtilmemiş bir toplam. Gerçekleşme oranlarının, planın öngördüğü Ulusal Yapay Zeka İlerleme ve Şeffaflık Portalı'nda yayımlanması bekleniyor.

Planı Kim Yürütecek?

Aşağıdaki yapılardan Kurul, Program Ofisi, Etik Kurulu ve Portal henüz kurulmuş değil; plan bunları kendi yönetişim tasarımı olarak öngörüyor.

Planın uygulanmasını Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanacak Ulusal Yapay Zeka Kurulu yönetecek. Kurul stratejiyi, önceliklendirmeyi ve kaynak tahsisini belirleyecek, yıllık uygulama planlarını onaylayacak, kurumlar arası yetki uyuşmazlıklarını çözecek ve her yıl Ulusal Yapay Zeka Politika Mektubu'nu yayımlayarak kamuoyuna ve yatırımcılara yön sinyali verecek. Kurulun sekretaryasını Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bünyesindeki Milli Teknoloji ve Yapay Zeka Genel Müdürlüğü yürütecek; uygulama takibi aynı genel müdürlük bünyesinde kurulacak bir Program Ofisi üzerinden sağlanacak. Program Ofisi'nde, kamu yapay zeka uygulamalarının planlanması ve koordinasyonu için Siber Güvenlik Başkanlığı Kamu Yapay Zeka Genel Müdürlüğü de yer alacak.

Etik rehberlik ayrı bir organa bırakıldı: kamu, özel sektör, akademi ve sivil toplum temsilcilerinden oluşan Ulusal Yapay Zeka Etik Kurulu, adalet, veri mahremiyeti, açıklanabilirlik ve insan gözetimi ilkeleri etrafında rehberler yayımlayacak, yüksek etkili sistemler için görüş verecek. Kurulun yetkisinin sınırı planda açıkça çizilmiş: görevi rehberlik ve etik değerlendirme, bağlayıcı denetim ve yaptırım yetkisi sektörel düzenleyici kurumlarda kalıyor. Teknik güvenlik değerlendirmesi ise Siber Güvenlik Başkanlığı koordinasyonunda, TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü'nün desteğiyle yürütülecek.

İzleme tarafında Şeffaflık Portalı, her eylemin hedef, bütçe ve zaman uyumunu yeşil, sarı, kırmızı durum renkleriyle kamuya açık biçimde yayımlayacak. İlk ilerleme raporunun planın yayımından itibaren on iki ay içinde çıkması öngörülüyor; rapor akademi veya uluslararası bir kuruluşun katkısıyla hazırlanan bağımsız bir değerlendirme bileşeni taşıyacak.

Uygulamada Sınanacak Dört Nokta

Planın hedef koyma biçimi kısa vadeli teslimat, sorumlu kurum ve ölçülebilir gösterge üçlüsüne dayanıyor. Bir ulusal planın sınavı uygulamada veriliyor; dört başlık belirleyici olacak.

Ölçme biçimi. Plan, okuryazarlık programının başarısını katılımcı sayısıyla değil öğrenme çıktısıyla ölçmeyi öngörüyor: program öncesi ve sonrası ölçme-değerlendirme, beş yetkinlik alanı, mikro-sertifikalarda asgari başarı eşiği. Göstergelerin çıktı değil sonuç düzeyinde izleneceği de ayrıca belirtilmiş. Açık kalan kısım ayrıştırma: bu verinin il, yaş ve eğitim düzeyi kırılımında yayımlanıp yayımlanmayacağı yazmıyor.

Bölgesel eşitlik. 81 ilde erişim hedefi coğrafi kapsamı garanti ediyor, ancak bölgeler arası fırsat eşitliğiyle aynı şey değil. Üretim tarafındaki ölçek bunu gösteriyor: plan en az üç Bölgesel Mükemmeliyet Merkezi ve en az altı erişim noktası öngörüyor. 81 ilde atölye, altı noktada üretim kapasitesi. Bir önceki maddedeki kırılımlı veri sorusu tam da bu yüzden önemli; ayrıştırma olmadan ilk göstergenin ikincisinin yerine geçip geçmediği görülemez.

Eşgüdüm. Plan onlarca kurumu aynı takvime bağlıyor ve bunun için her eylemde sorumlu, hesap verebilir, danışılacak ve bilgilendirilecek kurumları gösteren bir görev dağılımı matrisi öngörüyor. Belirleyici olan matrisin varlığı değil, kamuya açılıp açılmayacağı. Yetki uyuşmazlıkları Portal'da görünür olmazsa gecikmelerin nerede biriktiği de görünmez.

Telif boşluğu. Fikri mülkiyet planda birçok yerde geçiyor: Türk Patent "Yapay Zeka Hızlı Hat" uygulaması tanımlanıyor, kullanıcıların model, veri ve kod varlıkları üzerindeki hakları korunuyor, model eğitiminde kişisel veri işleme kuralları düzenleniyor. Buna karşılık modellerin eğitildiği içeriğin telif rejimine dair bir eylem yok. Plan yerli kültür ürünleri, dijital sanat, oyun, sinema ve reklamcılık için dikey modeller geliştirmeyi hedefliyor; bu içeriklerin sahiplerinin hakkına dair bir düzenleme öngörmüyor.

İlk üç başlıkta Şeffaflık Portalı ve bağımsız değerlendirme bileşeni dengeleyici araçlar; belirleyici olan bunların varlığı değil, öngörülen takvimde hayata geçip geçmeyeceği. Dördüncüsünde ise dengeleyecek bir araç tanımlı değil.

Dernek olarak sektörel pilot programları, KOBİ'lere yönelik "Herkes için GPU" ve kupon mekanizmaları ile veri erişimi başlıklarını takip edecek, komitelerimizin bulgularını üyelerimizle paylaşacağız. Ulusal Yapay Zeka Etik Kurulu gibi çok paydaşlı yapılarda sivil toplum temsiline aday olacağız.